Rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą często dotyczy bardzo osobistych spraw: emocji, zdrowia, relacji, rodziny, pracy czy trudnych doświadczeń. Aby można było mówić o nich swobodnie, potrzebne jest poczucie bezpieczeństwa.
Dlatego jedną z najważniejszych zasad pomocy psychologicznej i psychoterapii jest poufność.
Oznacza ona, że informacje przekazane specjaliście nie są udostępniane innym osobom bez podstawy prawnej lub zgody klienta. Dotyczy to również konsultacji finansowanych przez pracodawcę.
Co obejmuje tajemnica zawodowa?
Tajemnica zawodowa obejmuje wszystko, czego psycholog dowiaduje się w związku z udzielaniem pomocy.
Chronione są między innymi:
- treść rozmów podczas konsultacji i terapii,
- informacje o zdrowiu i samopoczuciu,
- diagnoza oraz wyniki badań,
- problemy rodzinne, zawodowe i finansowe,
- informacje o relacjach i ważnych doświadczeniach,
- notatki i dokumentacja psychologiczna,
- dane przekazane psychologowi przez inne osoby,
- sam fakt korzystania z pomocy psychologicznej.
Psycholog nie powinien zatem potwierdzać osobom postronnym, że dana osoba jest jego klientem, była na konsultacji albo uczestniczy w terapii.
Tajemnica nie kończy się wraz z zakończeniem spotkań. Psycholog nadal ma obowiązek chronić uzyskane informacje.
Czy psychoterapeutę również obowiązuje tajemnica?
Psycholog ma obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej wynikający z przepisów prawa oraz zasad etycznych.
Sytuacja prawna psychoterapeutów jest bardziej złożona, ponieważ nie każdy psychoterapeuta jest jednocześnie psychologiem. Psychoterapeutę mogą obowiązywać między innymi:
- przepisy związane z miejscem wykonywania świadczeń,
- zasady ochrony danych osobowych,
- kodeks etyczny organizacji lub towarzystwa, do którego należy,
- kontrakt zawarty z klientem,
- zasady obowiązujące w placówce, w której pracuje.
W Centrum Psychoterapii i Rozwoju LUSTRO oraz PsychoPark zasada poufności dotyczy wszystkich specjalistów prowadzących konsultacje i psychoterapię. Na początku współpracy klient powinien zostać poinformowany o zasadach poufności i sytuacjach, w których mogą pojawić się jej prawne ograniczenia.
Czy poufny jest sam fakt odbycia konsultacji?
Tak. W przypadku pomocy udzielanej przez psychologa ochroną objęta jest nie tylko treść rozmowy, ale także sam fakt skorzystania z konsultacji.
Oznacza to, że psycholog nie powinien informować osób postronnych, że konkretna osoba:
- zgłosiła się po pomoc,
- umówiła konsultację,
- odbyła spotkanie,
- uczestniczy w psychoterapii,
- przerwała albo zakończyła terapię.
Dotyczy to także członków rodziny, współpracowników i przełożonych. Wyjątki mogą wynikać z przepisów prawa lub szczególnych zasad dotyczących osób małoletnich.
Czy pracodawca dowie się, że pracownik korzysta z pomocy?
Jeżeli firma finansuje konsultacje psychologiczne dla pracowników, nie oznacza to, że przełożony otrzymuje dostęp do informacji o spotkaniach.
Pracodawca nie powinien otrzymywać informacji:
- kto skorzystał z konsultacji,
- kiedy odbyło się spotkanie konkretnej osoby,
- z jakim problemem zgłosił się pracownik,
- co powiedział podczas rozmowy,
- czy otrzymał diagnozę,
- jakie zalecenia przekazał mu specjalista,
- czy zdecydował się na dalszą terapię.
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest bezpośredni kontakt pracownika z placówką, bez pośrednictwa przełożonego lub działu kadr.
Pracodawca finansuje wtedy dostęp do pomocy, ale nie kontroluje przebiegu konsultacji.
Jakie informacje może otrzymać firma?
Firma może otrzymać wyłącznie informacje zbiorcze, które nie pozwalają zidentyfikować konkretnych osób.
Raport może zawierać na przykład:
- liczbę wykorzystanych konsultacji,
- stopień wykorzystania wykupionej puli spotkań,
- ogólne informacje o zainteresowaniu programem,
- anonimowe rekomendacje dotyczące profilaktyki zdrowia psychicznego,
- propozycje webinarów lub warsztatów dla całego zespołu.
Raport nie powinien zawierać:
- imion i nazwisk pracowników,
- stanowisk pozwalających rozpoznać konkretną osobę,
- diagnoz,
- opisów indywidualnych problemów,
- fragmentów rozmów,
- zaleceń dotyczących konkretnego pracownika,
- informacji, które po połączeniu z innymi danymi umożliwią identyfikację osoby.
Jeżeli z programu skorzystało niewiele osób, nawet podawanie ogólnych kategorii problemów może umożliwić ich rozpoznanie. W takiej sytuacji raport powinien ograniczać się do liczby wykorzystanych spotkań albo zostać przygotowany dopiero po zebraniu odpowiednio dużej ilości danych.
Czy psycholog może przekazać przełożonemu opinię o pracowniku?
Konsultacja terapeutyczna nie jest badaniem przydatności pracownika do pracy ani narzędziem oceny jego funkcjonowania zawodowego.
Psycholog prowadzący terapię nie powinien jednocześnie występować w roli osoby oceniającej pracownika na potrzeby pracodawcy. Takie połączenie ról mogłoby naruszyć poczucie bezpieczeństwa i zaufanie potrzebne w terapii.
Jeżeli pracodawca potrzebuje opinii lub badania dotyczącego pracy, powinno to zostać zorganizowane jako oddzielna usługa. Pracownik musi zostać wcześniej poinformowany:
- jaki jest cel badania,
- kto otrzyma wynik,
- jaki będzie zakres przekazywanych informacji,
- na jakiej podstawie odbywa się badanie.
Kiedy tajemnica zawodowa może zostać ograniczona?
Tajemnica zawodowa jest podstawową zasadą, ale nie ma charakteru bezwzględnego w każdej sytuacji.
Psycholog może być zobowiązany do podjęcia działania, gdy:
- istnieje poważne zagrożenie życia lub zdrowia klienta,
- istnieje poważne zagrożenie życia lub zdrowia innych osób,
- zachodzi podejrzenie popełnienia określonego przestępstwa, które zgodnie z prawem trzeba zgłosić,
- przepisy szczególne nakładają obowiązek przekazania informacji,
- uprawniony sąd, prokurator lub inny organ podejmuje decyzję przewidzianą prawem.
Przykładem może być sytuacja, w której osoba informuje o konkretnym i bezpośrednim zamiarze odebrania sobie życia albo wyrządzenia poważnej krzywdy innej osobie.
Nie oznacza to jednak, że każda wypowiedź o smutku, złości lub bezradności automatycznie prowadzi do ujawnienia informacji. Specjalista ocenia rzeczywiste zagrożenie i powinien przekazać tylko informacje niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa.
Jeżeli jest to możliwe i bezpieczne, psycholog powinien omówić z klientem konieczność podjęcia interwencji.
Czy pracodawca może zwolnić psychologa z tajemnicy?
Nie. Pracodawca nie jest właścicielem informacji przekazywanych podczas konsultacji tylko dlatego, że finansuje usługę.
Nie może żądać od psychologa:
- treści rozmów,
- diagnozy pracownika,
- notatek ze spotkań,
- informacji o stanie psychicznym konkretnej osoby,
- oceny, czy pracownik „nadaje się” do dalszej pracy,
- potwierdzenia uczestnictwa konkretnego pracownika w terapii.
Finansowanie konsultacji daje firmie prawo do rozliczenia wykonanej usługi zgodnie z umową, ale nie daje dostępu do poufnych informacji klienta.
Czym jest superwizja i czy podczas niej zachowana jest poufność?
Superwizja to spotkanie psychoterapeuty z doświadczonym specjalistą – superwizorem. Jej celem jest dbanie o jakość, bezpieczeństwo i etyczność prowadzonej terapii.
Podczas superwizji terapeuta może omawiać trudności pojawiające się w pracy z klientem. Nie oznacza to jednak swobodnego przekazywania jego danych.
Co do zasady:
- przekazywane są tylko informacje potrzebne do omówienia procesu,
- dane klienta powinny być ograniczone lub zanonimizowane,
- należy unikać szczegółów umożliwiających rozpoznanie osoby,
- superwizora również obowiązuje poufność,
- materiał z terapii nie może być wykorzystywany dowolnie.
Superwizja nie jest rozmową „o pacjencie z ciekawości”. Jest profesjonalnym narzędziem pomagającym terapeucie lepiej rozumieć proces i świadczyć pomoc zgodnie z zasadami etyki.
Czy psycholog może rozmawiać z innym specjalistą?
Czasami dla dobra klienta potrzebna jest współpraca psychologa z psychiatrą, lekarzem lub innym specjalistą.
W takiej sytuacji klient powinien wiedzieć:
- z kim psycholog chce się skontaktować,
- w jakim celu ma dojść do kontaktu,
- jakie informacje zostaną przekazane,
- w jaki sposób będzie chroniona jego prywatność.
Co do zasady przekazywane powinny być tylko informacje niezbędne do udzielenia dalszej pomocy, a kontakt powinien odbywać się za wiedzą i zgodą klienta, chyba że przepisy prawa przewidują inaczej.
O co można zapytać przed pierwszym spotkaniem?
Przed rozpoczęciem konsultacji masz prawo zapytać:
- kto będzie miał dostęp do informacji o spotkaniu,
- czy pracodawca dowie się, że korzystasz z pomocy,
- w jaki sposób prowadzona i zabezpieczana jest dokumentacja,
- jakie informacje mogą znaleźć się w raporcie dla firmy,
- czy specjalista korzysta z superwizji,
- w jakich sytuacjach poufność może zostać ograniczona,
- jak wygląda kontakt z innymi specjalistami,
- jakie kwalifikacje posiada osoba prowadząca spotkanie.
Profesjonalny specjalista powinien odpowiedzieć na te pytania jasno i zrozumiale.
Najważniejsze informacje w skrócie
- Rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą jest poufna.
- Poufnością objęta jest treść spotkania, dokumentacja oraz – w przypadku pomocy psychologicznej – sam fakt korzystania z konsultacji.
- Pracodawca finansujący pomoc nie powinien otrzymywać informacji o konkretnych pracownikach.
- Firma może otrzymać jedynie anonimowe, zbiorcze podsumowanie.
- Superwizja również odbywa się z zachowaniem zasad poufności.
- Tajemnica może zostać ograniczona w szczególnych sytuacjach przewidzianych prawem, zwłaszcza gdy istnieje poważne zagrożenie życia lub zdrowia.
- Zasady i granice poufności powinny zostać wyjaśnione przed rozpoczęciem współpracy.
Jeżeli masz wątpliwości, zapytaj specjalistę o zasady poufności jeszcze przed pierwszą konsultacją. Poczucie bezpieczeństwa i zaufanie są podstawą skutecznej pomocy.
