Category Archives: Depresja

Ciąża, poród i połóg to wyjątkowe, ale też i trudne momenty w życiu kobiety. Wraz z przyjściem potomka na świat, do góry nogami wywraca całe życie nie tylko mamy ale i jej otoczenia. Zmienia się ciało, hormony szaleją, logistyka dnia codziennego ulega poważnym zaburzeniom. Macierzyństwo wymusza na kobiecie zmianę priorytetów. Sam poród stanowi dla organizmu i psychiki ogromny wysiłek. Towarzyszy temu ból, zmęczenie, poczucie niezrozumienia, często lęk o siebie, dziecko i o przyszłość. Kobiety często czują poczucie utraty siebie sprzed ciąży a dodatkowy stres spowodowany odpowiedzialnością za nowe życie prowadzi do silnych obaw. Bez zrozumienia i zaakceptowania natury tych zmian może dojść do rozwinięcia depresji czy zaburzeń lękowych.

Depresja okołoporodowa jest poważnym stanem zdrowia psychicznego, który może dotknąć kobiety w czasie ciąży lub po porodzie. Szacuje się, że depresja okołoporodowa dotyka od 10 do 20% kobiet w ciąży i do 15% kobiet po porodzie. W tym artykule przyjrzymy się przyczynom, objawom i możliwościom leczenia depresji okołoporodowej.

Przyczyny depresji okołoporodowej

Depresja okołoporodowa jest spowodowana połączeniem czynników genetycznych, hormonalnych i środowiskowych. Kobiety, które miały historię depresji, lęku lub innych schorzeń psychicznych, są bardziej narażone na rozwój depresji okołoporodowej. Inne czynniki ryzyka obejmują rodzinną historię depresji, historię wykorzystywania fizycznego lub seksualnego, stresujące wydarzenia życiowe i brak wsparcia społecznego.

Zmiany hormonalne zachodzące w czasie ciąży i po porodzie mogą również przyczyniać się do jej wystąpienia. W czasie ciąży wzrasta poziom hormonów progesteronu i estrogenu, co może wpływać na neuroprzekaźniki w mózgu i prowadzić do zmian nastroju. Po porodzie poziom tych hormonów szybko spada, co może również prowadzić do zmian nastroju.

Czynniki środowiskowe, takie jak stres finansowy, brak wsparcia społecznego i problemy w relacjach, również mogą przyczyniać się do depresji okołoporodowej. Dokładna przyczyna depresji okołoporodowej jest złożona i może obejmować wiele czynników.

Depresja w czasie ciąży często bywa lekceważona, ponieważ jej objawy mogą być mylone z dolegliwościami ciążowymi. Kobiecie w ciąży doskwiera drażliwość, wybudzanie się w nocy, zmęczenie lub problemy z łaknieniem. W II i III trymestrze ciąży ginekolog i położna mają obowiązek ocenić ryzyko i nasilenie występowania depresji, dlatego podczas wizyt możesz usłyszeć pytania dotyczące twojego stanu psychicznego. Depresja w ciąży to w zasadzie gwarancja depresji poporodowej. Zlekceważona i nieleczona depresja ciążowa, po porodzie nasila się.

Depresja poporodowa a Baby Blues

Baby Blues nazywamy przygnębieniem poporodowym, które ma łagodniejszy przebieg niż depresja poporodowa. Kobiecie towarzyszą wahania nastroju, brakuje jej energii i jest zmęczona. Baby blues może zacząć się po porodzie lub do 2-3 tygodni po porodzie, ale nie trwa dłużej niż 6 tygodni. Ustępuje samoistnie.

Kobiety świeżo po porodzie ulegają nierealistycznym standardom związanym z macierzyństwem, nie dają sobie zgody na odpoczynek czy wyrażanie niezadowolenia lub złości. Młode matki mają tendencję do samokrytyki i zamartwiania się relacją z dzieckiem.

Normalnym jest, że kobieta po porodzie jest zmęczona, ma ochotę skupić się tylko na sobie i swoim nowonarodzonym dziecku. Jej ciało, gospodarka hormonalna i psychika wołają o chwilę spokoju i odpoczynku od bycia miłą i uśmiechniętą dla wszystkich. Kobieta ma pełne prawo do zmęczenia, bezradności, złości i zadumy. Tymczasem społeczeństwo oczekuje szerokiego uśmiechu i radosnego okazywania noworodka wszystkim krewnym. To może dodatkowo przytłaczać.

Macierzyństwo w społeczeństwie

Mity na temat macierzyństwa mogą pogłębiać stany emocjonalne rodziców. Poczucie dyskomfortu, zmęczenia czy zagubienia nie jest powszechne w kulturze, istnieje głębokie przekonanie, że ciąża jest błogosławieństwem a macierzyństwo darem, co potęguje poczucie winy nowych rodziców. Medialny obraz macierzyństwa ukazuje młodą matkę jako superbohaterkę, jako silną jednostkę, która radzi sobie z każdymi przeciwnościami. Rzeczywistość bywa niestety inna. Badania pokazują, że kobiety chorujące na depresję poporodową często mają nierealistyczne oczekiwania wobec siebie. Chcą być idealną matką, która odpowiedzialnie, bez doświadczania konfliktu, opiekuje się dzieckiem, domem, partnerem i dba o karierę zawodową. Jednak stałe powstrzymywanie złości może prowadzić do utraty kontroli nad negatywnymi uczuciami, co stanowi poważne zagrożenie zarówno dla samopoczucia matki, jak i dla dziecka. Jeśli maleństwo przez dłuższy czas jest narażone na negatywne stany emocjonalne matki, to w pewnym sensie zaczyna się nimi „zarażać”. Badania dowodzą, że stan psychiczny matki wpływa na jej wczesną relację z dzieckiem, co ma bardzo istotne znaczenie dla jego późniejszego rozwoju (Cogill i in. 1986).

Czynniki wystąpienia ryzyka depresji okołoporodowej

Kilka czynników zwiększa ryzyko depresji okołoporodowej, w tym:

• Osobista lub rodzinna historia depresji lub lęku

• Wcześniejsza historia depresji okołoporodowej

• Stresujące wydarzenia życiowe w czasie ciąży lub po porodzie

• Brak wsparcia społecznego

• Problemy w związku

• Problemy finansowe

• Powikłania medyczne podczas ciąży lub porodu

• Nieplanowana lub niechciana ciąża

• Nadużywanie substancji

• Przemoc domowa lub znęcanie się

Objawy depresji okołoporodowej

Objawy depresji okołoporodowej są podobne do objawów innych rodzajów depresji i mogą obejmować:

• Uczucie smutku, pustki lub beznadziejności

• Uczucie rozdrażnienia lub złości

• Utrata zainteresowania czynnościami, które wcześniej sprawiały przyjemność

• Zmiany apetytu, w tym utrata apetytu lub przejadanie się

• Zmiany wzorców snu, w tym bezsenność lub nadmierna senność

• Zmęczenie lub brak energii

• Trudności z koncentracją lub podejmowaniem decyzji

• Poczucie winy, bezwartościowości lub nieadekwatności

• Objawy fizyczne, takie jak bóle głowy, bóle brzucha lub bóle mięśni

• Myśli samobójcze lub samookaleczenia

Należy zauważyć, że wiele z tych objawów występuje często w czasie ciąży i po porodzie. Jeśli jednak objawy te utrzymują się lub przeszkadzają w codziennych czynnościach, może to być oznaką depresji okołoporodowej.

Depresja okołoporodowa u mężczyzn

Depresja okołoporodowa to problem, z którym zwykle kojarzą się kobiety, jednakże również mężczyźni mogą doświadczać jej objawów. Depresja okołoporodowa u mężczyzn jest częstym, ale często niedocenianym problemem, który wpływa na zdrowie psychiczne ojca, partnera i całej rodziny. Skala depresji okołoporodowej u mężczyzn nie jest znana, natomiast szacuje się, że występuje ona, tak jak w przypadku kobiet, u 10 – 20 procent młodych ojców.

 Depresja okołoporodowa u mężczyzn to stan emocjonalny charakteryzujący się uczuciem smutku, beznadziejności, bezsennością, zmniejszeniem lub utratą apetytu, a także zmniejszeniem zainteresowania otaczającym światem i brakiem energii. Te objawy pojawiają się zazwyczaj w ciągu pierwszych kilku tygodni po narodzinach dziecka.

Jednym z głównych czynników powodujących depresję okołoporodową u mężczyzn jest niewystarczające wsparcie ze strony partnerki, rodziny, przeciążenie i przytłoczenie obowiązkami, lęk o przyszłość lub brak czasu dla siebie.

Obraz męskiej depresji poporodowej różni się nieco od tej, prezentowanej przez kobiety. Mężczyźni z reguły prezentują postawę wycofującą się – zapadają się w sobie, odsuwają od bliskich, bronią się przed własnymi emocjami. Takie nagromadzenie negatywnych emocji często prowadzi zachowań autodestrukcyjnych lub do wybuchów agresji.

Mężczyźni, którzy doświadczają depresji okołoporodowej, często odczuwają poczucie winy i niskiej samooceny, które mogą prowadzić do problemów w relacjach z partnerką i dzieckiem. Mogą mieć również trudności w radzeniu sobie z obowiązkami związanymi z opieką nad dzieckiem, co może prowadzić do dodatkowego stresu i poczucia osamotnienia.

Dlatego też ważne jest, aby mężczyźni byli świadomi swojego stanu emocjonalnego i szukali pomocy, gdy czują się przytłoczeni. Ważne jest, aby mężczyźni, którzy doświadczają depresji okołoporodowej, szukali pomocy specjalisty, który może pomóc im zrozumieć ich emocje i pokazać, jak radzić sobie z nimi. Ponadto, ważne jest, aby mężczyźni szukali wsparcia w rodzinie i znajomych, którzy mogą pomóc im w opiece nad dzieckiem i zapewnić emocjonalne wsparcie.

Wspieranie mężczyzn w trudnym okresie okołoporodowym jest niezwykle ważne dla ich zdrowia psychicznego oraz dla dobra całej rodziny. Partnerka może pomóc mężczyźnie poprzez udzielanie wsparcia emocjonalnego, dzielenie się obowiązkami związanymi z opieką nad dzieckiem oraz szukanie pomocy specjalisty, jeśli objawy depresji okołoporodowej się utrzymują.

Leczenie depresji okołoporodowej

Depresję okołoporodową można leczyć za pomocą kombinacji leków, psychoterapii i zmiany stylu życia. Konkretny plan leczenia będzie zależał od nasilenia objawów i indywidualnych potrzeb.

Leki przeciwdepresyjne, takie jak selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), mogą być przepisywane w celu regulacji nastroju. Należy jednak pamiętać, że niektóre leki przeciwdepresyjne mogą nie być bezpieczne w czasie ciąży lub karmienia piersią, dlatego ważne jest, aby omówić ryzyko i korzyści z lekarzem.

Za najskuteczniejszą psychoterapię dla osób cierpiących na depresję, w tym depresję poporodową, uważa się terapię interpersonalną i poznawczo-behawioralną. Z najnowszych badań wynika, że w przypadku kobiet chorujących na depresję poporodową bardziej skuteczna okazała się psychoterapia indywidualna niż grupowa, a psychoterapia interpersonalna skuteczniejsza niż poznawczo-behawioralna (Sockol i in., 2011). Terapia interpersonalna koncentruje się na relacjach międzyludzkich i nauce prawidłowej komunikacji, która w przypadku depresji niemal zawsze jest zaburzona. Osoby zmagające się z tą chorobą mają problem z nazwaniem tego, co się z nimi dzieje. Przez to odsuwają się od najbliższych i nie potrafią z nimi rozmawiać o swoich doświadczeniach. Z kolei „behavior” oznacza zachowanie. Podczas terapii poznawczo-behawioralnej poznaje się m.in. schematy swoich zachowań, które należy zmienić. CBT może pomóc kobietom zidentyfikować negatywne wzorce myślowe i opracować strategie radzenia sobie z objawami.

Zmiany stylu życia, takie jak regularne ćwiczenia, zdrowe odżywianie i wystarczająca ilość snu, mogą być również pomocne w radzeniu sobie z depresją okołoporodową. Ważne jest również, aby kobiety miały silny system wsparcia, czy to ze strony rodziny, przyjaciół, czy grupy wsparcia.

W ciężkich przypadkach depresji okołoporodowej może być konieczna hospitalizacja,dla zapewnienia bezpieczeństwa kobiety i jej dziecka.

Ważne jest, aby kobiety z depresją okołoporodową jak najszybciej zgłosiły się na leczenie, aby zapobiec powikłaniom i przyspieszyć powrót do zdrowia.

Pomocna w ocenie stanu psychicznego młodej matki może okazać się również Edynburska Skala Depresji Poporodowej (Edinburgh Postnatal Depression Scale, EPDS). Jest to kwestionariusz składający się z 10 pytań testowych, przeznaczony do samodzielnego wypełniania. Wysoki wynik nie stanowi finalnej diagnozy, ale jest sygnałem, że należy udać się do lekarza, który postawi rozpoznanie.

Trzeba pamiętać, że im szybciej rozpozna się objawy i rozpocznie leczenie, tym większe są szanse na szybsze wyzdrowienie.

Istnieje wiele sposobów walki z depresją okołoporodową: od terapii po leki, które można przyjmować w trakcie ciąży lub karmienia piersią. Oprócz terapii, istnieją inne metody lub techniki radzenia sobie ze zmianami nastrojów, są grupy wsparcia, aktywność fizyczna dostosowana do potrzeb i możliwości czy medytacja.

Ważna jest świadomość, że poczucie smutku czy zmęczenia nie jest niczym złym w tak przełomowym momencie życia, a proszenie o pomoc jest oznaką siły, a nie słabości.

Depresja dzieci i młodzieży- czy objawia się tak samo jak u osób dorosłych? Jakie są przyczyny tego, że dzieci i młodzież zapadają na tę chorobę? Na co my, dorośli, powinniśmy zwrócić szczególną uwagę i jak pomóc naszym dzieciom? Na te i inne pytania dotyczące depresji u naszych pociech odpowie psycholog i psychoterapeuta – Edyta Hornowska- Aktepe.

Na początek poznajmy liczby, aby zobrazować skalę problemu: 1% dzieci w wieku przedszkolnym i 2% dzieci w wieku 6-12 lat cierpi na depresję. W grupie powyżej 12 lat- czyli w grupie młodzieży w okresie dojrzewania- liczba chorych gwałtownie rośnie i praktycznie ilościowo zrównuje się z procentem zachorowań w populacji osób dorosłych.

Więcej o depresji osób dorosłych przeczytasz w artykule „Depresja- przyczyny, objawy, stopnie nasilenia”

Dane statystyczne są zapewne znacznie niedoszacowane, ponieważ u wielu dzieci nie stawia się diagnozy depresji.

Po pierwsze dlatego, że nie istnieje taka jednostka chorobowa jak depresja dziecięca.

Po drugie, niektóre objawy depresji u dzieci i młodzieży  różnią się od typowych objawów depresji u osób dorosłych. U dzieci częściej nasilają się zachowania agresywne i autoagresywne, autodestrukcyjne i  buntownicze, a one nie mieszczą się w ramach klasyfikacji typowej depresji. To, w połączeniu z powszechnym brakiem specjalistów z dziedziny psychiatrii dziecięcej, prowadzi do stawiania błędnych diagnoz- np. u dzieci cierpiących na depresję stwierdza się nadpobudliwość psychoruchową (np. ADHD) lub inne zaburzenia zachowania.

Po trzecie, w społeczeństwie nadal panuje wiele mitów na temat nieszkodliwości depresji, bezcelowości jej leczenia, z mitem, że dzieci nie chorują na depresję, na czele. 

Tymczasem nieleczona lub nieprawidłowo leczona depresja pogłębia się, prowadząc nawet do śmierci – w wyniku samobójstwa, które wśród nastolatków zajmuje drugie miejsce na liście przyczyn zgonów.

Policyjne statystyki pokazujące liczby prób samobójczych w grupie 7- 18 lat systematycznie rosną. W całym 2021 roku, na swoje życie targnęło się prawie 1500 młodych ludzi, natomiast w samej tylko pierwszej połowie 2022 roku, do lipca, próbę samobójczą podjęło 1244 osób z grupy 7 – 18 lat!

W tym miejscu należy podkreślić, że oficjalne rejestry obejmują tylko zgłoszone organom ścigania przypadki. Ile prób samobójczych młodych ludzi nie znalazło miejsca w  oficjalnych statystykach, tego niestety nie wiemy, ale analizując dane ze Światowej Organizacji Zdrowia, możemy się domyślać, że ich liczba jest przynajmniej dwa do trzech razy większa.

Przyczyny depresji u dzieci młodzieży

Pandemia Covid – 19, zdalne nauczanie, brak ruchu i relacji z rówieśnikami a w efekcie samotność, niewątpliwie przyczyniły się do zwiększenia występowania depresji i stanów lękowych u dzieci i młodzieży. Zamknięcie dzieci w domach pogorszyło też inne statystyki- wzrosła  liczba ofiar przemocy domowej  i molestowania seksualnego.

Więcej o molestowaniu seksualnym dzieci i młodzieży przeczytasz w artykule pod tym LINKIEM.

Duży wzrost zachorowalności młodych ludzi w wieku nastoletnim wiąże się, prawdopodobnie, z samym procesem dojrzewania, który już sam w sobie jest trudny i dla ciała i dla umysłu młodego człowieka. Przez szalejące hormony zmienia się postrzeganie przez młodych ludzi całego świata. Coś co do tej pory wydawało się błahe, niewarte uwagi, nagle urasta do rangi problemu, przeszkody, wydaje się być wyzwaniem i zagrożeniem. Dorastający ludzie nagle czują się niezrozumiani i niepotrzebni, ustalają swoje miejsce w świecie, narasta w nich bunt, mają ochotę negować wszystko z czym do tej pory przyszło im się mierzyć. To właśnie w wieku dojrzewania kształtują się potrzeby i zainteresowania, nastroje się zmieniają, pojawiają się trudne zachowania i wahania emocjonalne. Jednak nie każde trudne zachowanie nastolatka musi od razu oznaczać zaburzenia psychiczne. W wieku dojrzewania w normie mieszczą się takie zachowania jak kłótliwość, intensywność emocji, niestabilność uczuć, ambiwalencja (zmienność, szybkie przechodzenie z jednego stanu w drugi – np. ze smutku w radość), niezadowolenie z siebie. W wieku nastoletnim wzrasta znaczenie grupy rówieśniczej, normą są także zmiany upodobań żywieniowych.

Depresja jest zaburzeniem przewlekłym. Szacuje się, że średni czas jej trwania, w przypadku nastolatków, to nawet 9 miesięcy, a u aż  20% młodzieży depresja może trwać nawet ponad 2 lata. Depresja cechuje się też dużym prawdopodobieństwem nawrotów – w zależności od okoliczności może to być 30 – 70% w ciągu 2 lat – dlatego należy zachować czujność- raz wyleczony epizod depresyjny nie oznacza definitywnego końca choroby.

Przyczyny depresji u dzieci i młodzieży możemy podzielić na trzy  kategorie:

– biologiczne – w grupie ryzyka wystąpienia depresji są dzieci, których krewni chorują bądź chorowali w przeszłości na depresję

– psychologiczne – czyli cechy osobowości predysponujące do depresji- np. niska samoocena czy opieranie poczucia własnej wartości na czynnikach zewnętrznych (ocenach, opiniach innych ludzi, wyglądzie itp. )

– środowiskowe – wszystko to czego dzieci doświadczają i przeżywają.

W  domu, w rodzinie –  brak porozumienia z rodzicami, utrata rodzica, napięta sytuacja, kłótnie, przemoc, separacja, rozwód rodziców. 

W szkole – problemy z nauką, z nauczycielami ale też problemy związane z funkcjonowaniem w grupie rówieśniczej – wykluczenie, samotność, brak porozumienia, przemoc, nękanie, niespełniona młodzieńcza miłość.

Objawy depresji u dzieci i młodzieży

Gorszy dzień lub chwilowa chandra, kilkudniowy spadek nastroju, może przydarzyć się każdemu. Jednak nagła zmiana zachowania powinna wzbudzić naszą czujność i uwagę. Aby móc podejrzewać  zaburzenia depresyjne, objawy te powinny trwać niezmiennie minimum 2 tygodnie.

Zaburzenia depresyjne dzieci i młodzieży z reguły objawiają się we wszystkich czterech strefach doświadczania.

W strefie biofizjologicznej zaczynają pojawiać się dolegliwości somatyczne – bóle głowy, brzucha, senność,  następuje rozstrojenie procesów fizjologicznych.

W strefie poznawczej możemy zauważyć spadek poczucia własnej tożsamości – dziecko traci kontrolę i zrozumienie  tego co się z nim dzieje. Młody człowiek traci też zdolność rozumienia jednoznacznych związków pomiędzy wydarzeniami. Przestaje rozumieć sam siebie.

W strefie emocjonalnej pojawiają się takie objawy jak nasilony lęk, bezradność, wszechogarniające poczucie straty, pustki i beznadziei. W związku z tym dziecko może różnie reagować – złością, skrępowaniem, wstydem,  ma poczucie winy i krzywdy. Młody człowiek traci nadzieję i sens życia.

W strefie behawioralnej dziecko napotyka trudności w opanowaniu emocji, ciężko mu też kontrolować codzienne funkcje życiowe.

To co możemy zauważyć obserwując dziecko to:

– smutek, drażliwość, chwiejność nastroju, impulsywność

– anhedonia – dziecko ogranicza lub zupełnie rezygnuje z aktywności, które dotychczas sprawiały mu wyraźną radość. Występuje apatia, bezczynność.

– zmiany aktywności psychoruchowej – dziecko jest nadmiernie senne, widać spadek energii, nadmiernie się męczy – coraz wcześniej kładzie się spać  coraz częściej mówi, że jest zmęczone, w sytuacjach kiedy obiektywnie tego zmęczenia nie powinno być. Możemy zaobserwować też sytuację odwrotną – nadmierne pobudzenie.

– Zmiana wzorca snu – dziecko coraz później zasypia, ma problemy z zasypianiem. Rano dziecko ma trudności ze wstaniem, chce spać coraz dłużej lub wybudza się w nocy lub wcześnie rano i nie może ponownie zasnąć.

– Wahania rytmu dobowego

 – Zaburzenia koncentracji uwagi – zauważamy, że dziecko ma trudności ze skupieniem uwagi w rozmowie – gubi wątek, uciekają mu myśli, kilka razy zadaje te same pytania. Możemy też zauważyć trudności ze skupieniem się na nauce, czytaniu, pojawiają się trudności w szkole, gorsze oceny.

– Zmiany apetytu – dziecko może odbiegać od dotychczasowej normy- coraz mniej  lub coraz więcej zjada, dotychczas ulubione potrawy przestają smakować lub dziecko rzuca się na wszystko co znajdzie w zasięgu ręki

– Wycofanie się z relacji społecznych – rodzinnych, rówieśniczych, sąsiedzkich- dziecko unika kontaktów, wycofuje się z relacji, niechętnie wychodzi z domu, unika poznawania nowych osób.

Kiedy należy podejrzewać, że mamy do czynienia z depresją u młodego człowieka?

Kiedy rozmawiając z nim, słyszymy:

– nadmierne, przesadzone reakcje na krytykę – krzyk, głośno wyrażany brak zgody, wybuchy płaczu

– wypowiedzi, że dziecko jest problemem, ma poczucie bycia niepotrzebnym, beznadziejnym, do niczego się nie nadaje

– wypowiedzi, ze dziecko powinno zniknąć, nigdy się nie urodzić, ma myśli samobójcze lub rezygnacyjne, pojawia się zainteresowanie samookaleczaniem

– że dziecko nie potrafi się cieszyć, zauważamy trudności w przeżywaniu radości

Wszystkie wyżej wymienione objawy mogą świadczyć o depresji, jednak aby mieć pewność należy najpierw wykluczyć inne przyczyny, mogące manifestować podobne objawy. Są to przede wszystkim używki, zaburzenia adaptacyjne, choroby/ zaburzenia psychiczne, np. schizofrenia lub żałoba, która sama w sobie jest stanem depresyjnym ale przejściowym.  Główne emocje towarzyszące depresji to złość, bezradność, smutek, lęk i poczucie winy. Dzieci często ukrywają emocje związane z depresją, próbują też ukrywać objawy swojego stanu, ponieważ nie chcą martwić innych. Wstydzą się powiedzieć, że sobie nie radzą, że coś złego się z nimi dzieje. Wynika to z tego, że nie wierzą, że ktoś może im pomóc, nie chcą martwić bliskich, obwiniają się za ten stan, czują, że okazując słabość nie sprostają oczekiwaniom najbliższych.

Depresja dzieci a depresja młodzieży

U młodszych dzieci często mamy do czynienia z objawami somatycznymi – bóle głowy, brzucha, klatki piersiowej.

U młodzieży depresja częściej objawia się buntem „wobec całego świata” – zasad, rodziców, szkoły . Często też zaobserwować można zachowania agresywne i autoagresywne.

Depresja to choroba, która wymaga pomocy specjalisty.

Jeśli masz wątpliwości, czy Twoje dziecko zmaga się z depresją, skonsultuj się z psychologiem, terapeutą lub psychiatrą, zasięgnij opinii, przyjdź z dzieckiem na specjalistyczną diagnozę.

Działaj bez zwłoki  jeśli Twoje dziecko wypowiada zdania o braku sensu życia, o tym że chciałoby zniknąć, położyć się spać i nigdy się nie obudzić. Również gdy zauważysz, że szuka informacji na temat leków albo sposobów na unicestwienie się, ujawnia choćby niewielkie zamiary popełnienia samobójstwa. Takie symptomami zawsze należy traktować poważnie, nie wolno ich bagatelizować.

Leczenie depresji u dzieci i młodzieży

W Polsce niestety wciąż brakuje lekarzy, w szczególności lekarzy psychiatrów, specjalizujących się w diagnozowaniu dzieci i młodzieży a w szpitalach psychiatrycznych brakuje miejsc dla młodych ludzi.

Leczenie depresji, w przypadku osób dorosłych, opiera się w głównej mierze na farmakoterapii, w drugiej kolejności na terapii indywidualnej. Natomiast w przypadku dzieci i młodzieży, skuteczność leków antydepresyjnych nadal wymaga badań i analiz- istnieje bowiem niewiele badań klinicznych dotyczących leczenia depresji w grupie osób poniżej 18 roku życia.

W przypadku dzieci, podawanie antydepresantów, jest bardzo często niezbędne w ciężkich epizodach depresyjnych. W przypadku lekkiego i średniego stopnia nasilenia depresji, dzieci kierowane są na terapię- indywidualną, grupową lub rodzinną, leczone są w poradniach zdrowia psychicznego.

W przypadku małych dzieci terapia indywidualna jest bardzo trudna do przeprowadzenia, często wręcz niemożliwa. Dlatego w terapii najczęściej bierze udział cała rodzina. W czasie terapii rodzinnej rodzice uczą się jak postępować z chorym dzieckiem.

Terapia grupowa, w przypadku małych dzieci jest dużo lepszym i częściej stosowanym rozwiązaniem. Prowadzona jest w formie zabawy, podczas której dzieci nabywają umiejętności związane z radzeniem sobie z emocjami czy z funkcjonowaniem w grupie rówieśniczej.

W przypadku nastolatków, w lekkim i średnim stopniu nasilenia depresji, również dobre efekty przynosi terapia grupowa, szczególnie w przypadkach gdy buntownicze, impulsywne zachowania stoją na przeszkodzie relacjom międzyludzkim. Tak jak w przypadku osób dorosłych, również w przypadku ludzi poniżej 18 roku życia, potwierdza się największą skuteczność terapii behawioralno – poznawczej.

Jeśli zauważasz u swojego dziecka, ucznia lub podopiecznego zachowania mogące sugerować wystąpienie depresji, nie czekaj i skonsultuj się ze specjalistą.

W Psycholodzy Online możesz skontaktować się z

Anitą Malinowską

Aliną Kyselovą

Edytą Hornowską- Aktepe

i skonsultować budzące Twój niepokój zachowania dziecka. Razem podejmiemy decyzję o dalszym sposobie postępowania.

Jeśli masz pytania napisz, zadzwoń – postaramy się odpowiedzieć jak najszybciej.

Edyta Hornowska – Aktepe

Lat nie ubywa, ubywa sił, witalności i zdrowia. Psychicznego również.
Dzieci dorastają, pojawiają się wnuki, emerytura, samotność, brak obowiązków, natłoku pracy, a wraz z tym wszystkim brak poczucia bycia potrzebnym. Tak jednak nie musi być. Starość to proces nieunikniony, jednak w przypadku depresji to nie ona, sama w sobie, jest przyczyną. Kłopoty ze zdrowiem, również psychicznym mają ludzie w każdym wieku.

Przyczyny i objawy depresji seniora

Samopoczucie osób starszych jest zależne od wielu czynników. Wielu więcej, niż gdy jesteśmy młodzi. Mając energię, witalność, marzenia do spełnienia i cele do osiągnięcia, dostajemy skrzydeł, to nas nakręca. Z wiekiem nabywamy doświadczenia, które nie zawsze jest pozytywnym bagażem, bywa ciężarem. Przez całe życie pracujemy, działamy, dążymy do czegoś, a potem przychodzi moment, w którym już wszystko mamy, a to, czego nie mamy, uznajemy za nieosiągalne w tym wieku. Przestaje nam się chcieć.

Wraz z wiekiem zauważyć możemy mniejszą odporność na stres, na choroby, trudniejsze stają się procesy adaptacji, coraz częściej i mocniej zmagamy się z czynnościami, do których wykonania wcześniej nie potrzebowaliśmy zbyt wiele energii. Innymi słowy, zmniejsza się sprawność fizyczna, wytrzymałość, odporność.

Osoby starsze czują się mniej potrzebne. Posiadanie w życiu tego „istniejemy po coś” jest machiną napędzającą wszystko, co robimy. Niestety depresja dotyka osoby, które mimo chęci, marzeń i celów w życiu, znalazły się w sytuacji, która skutecznie uniemożliwia im radość z życia. I nagle okazuje się, że nie radzimy sobie z tym, nie wiemy jak mamy się zachować, co zrobić, przestajemy patrzeć na życie przez różowe okulary, noce stają się bezsenne, a my nie mamy ochoty wstać rano z łóżka.

Osoby starsze przechodzą na emeryturę, mieszkają najczęściej samotnie, a nawet jeśli nie, to i tak większość czasu są same (dzieci w pracy, wnuki w szkole, znajomych została garstka, a jedyna sąsiadka właśnie nie ma czasu). Emerytura to też ograniczone środki finansowe, to mniej rozrywek, mniej pozytywnych bodźców. I pojawia się coś nowego- przestaje nam się chcieć, jedzenie przestaje być smaczne, niby gotujemy w niedzielę, bo będzie rodzina, ale w poniedziałek już jest smutno.

Do tego dochodzi stan zdrowia, cholesterol i ciśnienie szybują w górę, boli kolano, przebyta niedawno operacja uniemożliwia dotychczasowe funkcjonowanie, a proces rekonwalescencji, zwłaszcza u starszych osób jest dłuższy i trudniejszy. Nie trzeba rano wstać, zadbać o wygląd i iść do pracy. Trzeba kupić leki, zrobić zakupy- czyli życie zmusza nas do monotonii, pozbawiając sił i pozostawiając daleko za sobą pozytywne emocje.

Inflacja, pandemia, wojna, to dzisiejsze problemy świata, które dotykają jednostkę. Nie radzą sobie z nimi czasem najwięksi twardziele, a co dopiero osoby starsze? Starsi ludzie są słabsi fizycznie, delikatniejsi, często po traumatycznych przeżyciach (śmierć ukochanej osoby), przebyte choroby (operacja, pobyt w szpitalu) i gdy pozbieramy to wszystko razem, to okazuje się to przytłaczające.

Rozmawiając z seniorami, często można odnieść wrażenie, że mają już dość wszystkiego. Bez względu na stan fizyczny czy majątkowy, czas jest okrutnym sędzią. Mimo że w przypadku osób, które mają cel, mają zajęcie, rozrywkę, potrafią się cieszyć i dalej przeć do przodu, bo mają chęci, ryzyko depresji nadal wisi nad ich głowami, bo jest związane nie tylko z otoczeniem czy podejściem do siebie, ale niestety także i z wiekiem.

Gdyby zaszufladkować depresję: osoby młodsze mają częściej zaburzenia psychiczne, seniorzy objawy somatyczne. Nie szufladkujmy, ale popatrzmy na to, co się dzieje, na typowe objawy depresji starczej:

– problemy ze snem (bezsenność albo nadmierna senność)

– zaburzenia odżywiania, utrata masy ciała, brak apetytu, zaparcia

– bóle głowy, obniżona aktywność fizyczna,

– wahania i zmienność nastroju (gorsze samopoczucie po obudzeniu), 

– płaczliwość.

Szacuje się, że przekraczając magiczną cyfrę 65 lat, ryzyko depresji obejmuje 30% osób.

Więcej o przyczynach, objawach i stopniach nasilenia depresji przeczytasz w naszym artykule na Blogu, klikając TUTAJ.

Kliniczny obraz depresji osób starszych

Z wiekiem ludzkie ciało zaczyna słabnąć, pojawiają się choroby, a niedomaganie fizyczne łączy się często z urazami (np. złamaniami). Taki stan rzeczy, nie tylko może nasilać objawy depresji, ale jej występowanie utrudnia również leczenie schorzeń, np. udaru mózgu, nowotworów czy innych, ciężkich chorób.

Mózg jest nieodłącznie związany z ciałem, a co za tym idzie, sposób myślenia ma wpływ na emocje, te z kolei na ciało (i odwrotnie). To naczynia połączone, które wyjaśniają dość trywialny slogan “śmiech to zdrowie”. Nasze samopoczucie, chęci, wiara, praca nad emocjami, mogą mieć zasadniczy wpływ na zdrowie fizyczne i odwrotnie. W przypadku zaburzeń, zwłaszcza w chorobach somatycznych, zdrowie osoby starszej jest uzależnione od zespołu czynników, na które sami mamy wpływ, a te z kolei oddziaływają na nasze ciało i umysł.

Dlatego szalenie ważne jest, aby osoby w podeszłym wieku czynnie uczestniczyły w życiu społecznym, towarzyskim, czy artystycznym. Wiek nie jest wyznacznikiem tego, co możemy robić. Mieć pasje, zainteresowania, obowiązki czy choćby regularne oddawanie się przyjemnościom połączonym ze zdrowym trybem życia: spacery, słuchanie muzyki, czytanie książek, uprawianie ogródka, haftowanie i inne, które wcale nie muszą być związane z doświadczeniem czy wiedzą. Jeśli sami nie jesteśmy w stanie znaleźć sobie zajęć, które pochłoną nasz umysł, a przy okazji dodadzą ruchu, zatrzymają stagnację ciała, możemy skorzystać z ofert dla seniorów w domach kultury, organizacjach dla seniorów czy wszelkiego rodzaju publicznie dostępnych miejscach, w których możemy odkryć nowe pasje. Polecamy tu, modny w ostatnich latach, Uniwersytet Trzeciego Wieku.

Depresja to zaburzenia emocjonalne idące w parze z objawami somatycznymi (często nasilają je). Obniża nastrój i aktywność, powoduje lęki. Depresja starcza wpływa negatywnie na jakość życia, utrudnia leczenie chorób fizycznych oraz życia społecznego. W przypadku osób starszych należy zwrócić uwagę na objawy:

• szybsze męczenie się
• porzucenie zainteresowań, pasji
• obniżoną aktywność
• pogorszony nastój
• poczucie winy (nieuzasadnione racjonalnie)
• trudności z koncentracją i skupieniem uwagi
• zaburzenia snu
• zmiana wagi ciała, pogorszenie apetytu
• obniżona samoocena, brak wiary we własne możliwości
• spadek aktywności fizycznej (psychoruchowej)

Jak pomóc osobie starszej z depresją?

Choroby osób starszych są naturalnym procesem, jednak poznanie i w miarę możliwości, wyeliminowanie czynników ryzyka depresji, a co najważniejsze, podjęcie w odpowiednim momencie leczenia, pozwoli seniorowi funkcjonować sprawnie. O tyle, o ile czasem trudno uniknąć przyczyn depresji wieku podeszłego, o tyle można wspomóc swoje zdrowie nie tylko poprzez przyjmowanie leków, ale również poprzez podjęcie działania. To, co robimy, wpływa bowiem bezpośrednio, nie tylko na stan psychiczny, na emocje, ale również na stan fizyczny.

Są one nierozłączne, nasz umysł i ciało.

W tym miejscu moglibyśmy napisać poradnik, spis pomysłów, technik radzenia sobie ze stresem, listę czynności, które mogą pomóc w uniknięciu zaburzeń depresyjnych. Jednak najistotniejsze jest rozpoznanie depresji, podjęcie działania, W razie konieczności niezbędne jest również leczenie, bo choroby osób w wieku podeszłym są związane z ich sposobem życia i nie występują zawsze, tylko dlatego, że przekroczona została magiczna granica wieku.

Jeśli czujesz, że coś jest nie tak, że jest gorzej, że masz depresję albo widzisz ją u swojej mamy, babci czy nawet sąsiadki, zwłaszcza tej samotnej — zareaguj. Zaniechanie, pozostawienie osoby w podeszłym wieku bez pomocy, to najgorsze co można zrobić. Choroby somatyczne mogą nie być skojarzone z depresją, dolegliwości zwyczajnie będą zrzucane na karb wieku, lekceważone, a co za tym idzie, depresja może się pogłębiać, powodować kolejne problemy ze zdrowiem, a nawet prowadzić do tragicznych w skutkach działań, do samobójstwa.

Osobę starszą należy nie tylko otoczyć opieką, ale przede wszystkim skierować na leczenie. Jeśli widzimy objawy depresji, możemy pomóc jej sami w zakresie życia codziennego, jednak w zakresie leczenia, niezbędna będzie pomoc lekarza psychiatry lub terapia czy spotkania z psychologiem.

Więcej o leczeniu depresji dowiesz się z artykułu na naszym Blogu “Leczenie depresji”.

Czynniki ryzyka depresji u osób starszych

Mogą wydawać się banalne i niestety często są niezauważone, jako problem schorzenia psychicznego. Wiążą się bowiem ze stereotypami, na które nie zwracamy uwagi. Ich zauważenie, a zwłaszcza wiedza (podstawowa, niemedyczna) mogą nie tylko obniżyć ryzyko zachorowania, ale również wspomóc leczenie. Poza współistniejącymi chorobami należy zwrócić szczególną uwagę na:

• kłopoty ze słuchem
• poziom wykształcenia (im wyższy, tym ryzyko zachorowania staje się niższe)
• samotność
• brak opieki
• stan finansowy
• śmierć partnera
• osłabienie sprawności fizycznej (psychoruchowej)
• zmiana miejsca zamieszkania.

Test na depresję

Jeśli podejrzewasz u siebie lub u bliskiej Ci osoby depresję starczą, wykonaj prosty test online i sprawdź, czy potrzebna jest interwencja specjalisty.

Test Geriatryczna skala oceny depresji (Geriatric Depression Scale – GDS) znajdziesz pod tym linkiem:

TEST NA DEPRESJĘ OSÓB STARSZYCH

Jest to  proste i rzetelne narzędzie, pozwalające na rozpoznanie natężenia depresji u osób starszych, to jest po 65. roku życia.

Wypełnienie tego testu pomaga w kwestii diagnostyki, jednak otrzymany wynik nie jest równoznaczny z postawieniem diagnozy. W przypadku otrzymania wysokiego wyniku, warto skonsultować się z psychiatrą, psychologiem bądź lekarzem rodzinnym.

Leczenie

Depresja, bez względu na wiek pacjenta, jest leczona podobnie. Jest to farmakoterapia i w razie konieczności wsparcie psychoterapeutyczne, które zleca lekarz psychiatra. W przypadku pojawienia się objawów depresji starczej im szybciej je zauważymy i poddamy diagnozie specjalistycznej, tym łatwiej będzie się nam z nią uporać.

Psychoterapia opiera się nie tylko na dostrzeżeniu problemu w sobie czy w otoczeniu (nie zawsze są to oczywiste powody), ale także na wskazaniu jak sobie z nimi poradzić, jak ich unikać, jak zmieniać nastrój czy też jak zapobiegać pojawianiu się.

Więcej o leczeniu depresji dowiesz się z artykułu na naszym Blogu “Leczenie depresji”.

Na myśl przychodzi mi pacjentka, która będąc już od dawna, na emeryturze, chciała znów pracować. Jednak nie z pobudek finansowych. Instynktownie ciągnęło ją do ludzi, do stałego zajęcia, do uniknięcia motywacji wstania rano z łóżka i co dla niej było najważniejsze, uniknięcia monotonii i nudy dnia codziennego. Zachowanie jej rodziny przejawiało się, nie tylko brakiem zrozumienia dla niej, ale również zbyt dużą troską (uzasadnioną w czasie pandemii obawą zachorowania), przez co doprowadziło do znacznego pogorszenia samopoczucia, jak i pogłębienia depresji.

W tym przypadku, chcąc połączyć rozsądek z troską i opieką, rodzina powinna nie tylko podjąć kroki do wsparcia pacjentki poprzez zaproponowanie jej zadań, ale również skierowanie na leczenie do specjalisty. Psychoterapia osób starszych może zacząć się już na poziomie najbliższego otoczenia, zwłaszcza rodziny. Robienie na drutach skarpet dla wnuka, niedzielne obiady, rozwiązywanie krzyżówek czy pieczenie ciast, to nie tylko zajęcia mające na celu zabicie czasu. To praca mózgu i ciała, wyznaczenie celu, który nie tylko sprawi radość, ale również może wstrzymać rozwój depresji.

Wszystkim Seniorom życzę spokoju i optymizmu!

Edyta Hornowska-Aktepe